ANNE ETCHEGOYEN

Triunfa en Francia cantando en euskera

La cantante de Behe Nafarroa Anne Etchegoyen emociona a nuestros vecinos galos con ‘Hegoak', su versión de ‘Txoria Txori’ de Mikel Laboa.

La joven ha sido Disco de Oro en Francia, donde ha despachado más de 60.000 copias, y su cedé se encuentra en el top 10 de los más vendidos

La joven que lleva meses emocionando con sus canciones a nuestros vecinos franceses es hija de una navarra de Errazu, un pueblecito del idílico Valle del Baztán, que cuando tenía ocho años la metió en un coro de niños. 25 años después, la voz luminosa de Anne Etchegoyen ha conquistado París con ‘Hegoak’, la versión de una de las canciones más bellas jamás cantadas, ‘Txoria Txori’ (El pájaro pájaro), de Mikel Laboa (1934-2008). Anne, natural de Saint-Palais, en el País Vasco-francés, ha cosechado sus éxitos cantando en castellano y en euskera, las dos lenguas maternas, y en francés, su propio idioma.

Su último trabajo, ‘Les Voix Basques’ (Las voces vascas), en el que figura el pegadizo single de ‘Hegoak’, ha sido Disco de Oro en Francia, donde ya ha superado las 60.000 copias, una barbaridad para una recopilación de canciones en euskera, una lengua que apenas habla una muy pequeña parte de un país de 65 millones de almas. El cedé ya se encuentra entre los diez discos más vendidos de 2013, y ha liderado las listas de éxitos de medios tan potentes como la televisión nacional France 2.

Entre acantilados

¿Pero quién es esta joven que pasea un vestido rojo entre los indómitos acantilados y las playas infinitas del sur de Francia en un vídeo que ha sido visto 250.000 veces y que haría las delicias de los poetas románticos? ¿Quién es esta mujer de 34 años que recuerda a una de esas sacerdotisas griegas mezcla de pureza y sensualidad mientras sus pies desafían paisajes de belleza extrema?

La voz cálida y hechizante de Anne Etchegoyen empezó a despuntar en el coro de niños de su Saint-Palais natal, lo que le animó a presentarse a los tradicionales concursos musicales que los fines de semana ayudan a combatir la monotonía de muchas aldeas de ambos lados de los Pirineos. Luego perfeccionó su voz en el conservatorio, hasta que en 2003 fue seleccionada para cantar nada menos que ‘La Marsellesa’ en la ceremonia de apertura del Campeonato Mundial de Atletismo, en París. Su popularidad se multiplicó hace un par de años con la aparición en la serie Le Chœur du Village (El coro del pueblo), un curioso guiño a sus inicios en el mundo de la canción.

Les Voix Basques’, en el que ofrece su versión de algunas de las más famosas canciones en euskera (posiblemente una de las lenguas cantadas más hermosas del mundo) le ha llevado a la cima de su carrera artística. En el disco alterna clásicos de autores como Mikel Laboa o Benito Lertxundi con composiciones propias y música contemporánea de diversos géneros. Cuenta, además, con la valiosa colaboración del coro de hombres Aizkoa (¡qué vozarrones!) de Bayona.

Los éxitos de Etchegoyen no han pasado desapercibidos fuera de su país, y ha ofrecido conciertos en Argentina, Estados Unidos, Inglaterra, Irlanda y también en España, donde ha tocado en Madrid, Barcelona, Sevilla, Málaga y por supuesto en el País Vasco. Se da la circunstancia, además, que la joven produce sus propios trabajos y se encarga también de todo lo relacionado con la producción de sus conciertos, a lo que le han ayudado sus estudios universitarios de Comercio. Actualmente se encuentra de gira por Francia con su ‘Basque eta Paz Tour’, que ya desde el mismo título es una declaración de intenciones: emplea palabras en las tres lenguas en las que canta, y expresa la idea de paz, tan anhelada en el País Vasco.

Laboa y Mercedes Sosa

A la cantante no le ha sorprendido el éxito tanto como nos ha sorprendido a este lado de la frontera: “No, porque el proyecto de ‘Les Voix Basques’ ha tenido desde el principio la idea de llegar a mucha gente, tanto con la elección de las canciones, las más conocidas del repertorio vasco, como con los arreglos”, cuenta Anne, desde París, donde busca un hueco para bajarse al Pirineo y practicar el esquí, una de sus aficiones junto al cine y “a las fiestas con mis amigos”.

Las voces de Mikel Laboa y de la argentina Mercedes Sosa (1935-2009), dos nombres imprescindibles de la música folclórica en euskera y en castellano, han marcado a esta mujer soltera y sin hijos, y que gasta la belleza natural de las francesas. “Mercedes Sosa fue una inspiración para mí, por ella misma y por los valores que transmitió”. Sosa y Laboa compartieron, además, su lucha contra las dictaduras que sufrieron y sus ansias de libertad.

Con Mikel Laboa y Mercedes Sosa en el cabecero de su alma compositora, Anne quiere inspirarse ahora en las rutas jacobeas a Santiago de Compostela para sus nuevas canciones. Buen Camino.

TAMBORRADA    2014

Más angulas que nunca

Desde 250 euros el kilo se pueden comprar en un puesto de La Brecha. «La angula cuando se pesca en el río es siempre blanca. Se le pone el lomo negro al estar varios días en un vivero», dice Josu Barrenetxea.

Desde hace 12 años no se encontraba la angula al precio que se está vendiendo estos días en San Sebastián. Y más de uno va a poder festejar la fiesta con una de las tradiciones de antaño, inabordable para la mayoría por el precio en los últimos tiempos.

El año pasado este diminuto pescado estaba por estas fechas a 680 euros el kilo, si bien en Nochevieja se llegaron a cotizar a 700 euros. Sin embargo, relata el pescatero Tomás Pagoaga, «la angula lleva varios meses entrando en buenas cantidades en las costas francesas y por lo tanto se ve que hay oferta y la gente se está animando porque los precios son más asequibles que hace años».

En esta inmusitada abundancia de angulas la gente se sorprende al descubrir por anuncios en prensa que se pueden comprar a 250 euros en kilo, tal y como anuncia Josu Barrenetxea, que regenta un puesto de venta de pescado en La Brecha. Pero es cierto que también se ven angulas a 390 euros, a 450, 550 y hasta a 600, según constatamos en varias pescaderías de la ciudad.

El pescatero Barrenetxea, que ha lanzado una llamativa oferta, daba en su puesto de La Brecha todo tipo de explicaciones a cualquier cliente que le preguntaba por el precio y la calidad de lo que ofrecía. «La gente sabe que las angulas son blancas o con lomo negro. Pero no sé si saben que del río salen todas blancas, siempre. Para comercializarlas se llevan al vivero y es en ese tiempo, que están apenas sin moverse, es cuando cogen algo de peso y se les oscurece el dorso. Ya sean angulas blancas o con lomo negro, las dos son buenas. Es decir, que no tienen que ser mejores unas que otras por el color. Lo que ocurre, comenta el pescatero Josu Barrenetxea, es que la angula al engordar en el vivero gana peso y por eso sube el precio al llegar a la báscula. Resalta Barrenetxea que otro tema a tener en cuenta en este proceso algunos ejemplares mueren por lo que hay una merma de ganancias para el proveedor que las guarda en la piscina del vivero. Además hay que sumar los gastos de ese proceso. Por eso la negra es algo más cara. Esta es la explicación sin más, y no hay otra».

Otro motivo del llamativo descenso del precio de la angula respecto al año pasado obedece, según Josu Barrenetxea, a la excelente entrada de angulas a los ríos de las costas cantábricas así como de las francesas. También apunta este pescatero otra razón para este descenso del precio, y tiene que ver con el hecho de que la Unión Europea no permite vender las angulas a China, país donde las utilizaban para su crianza y convertirlas en anguilas. «Estos dos motivos tiene mucho que ver con los precios que ahora estamos viendo en las pescaderías», explica.

Buena parte de esas angulas que vemos estos días son adquiridas a un proveedor francés, concretamente a la empresa Ibaialde. «La gente se mosquea con estos precios tan diferentes a los del año pasado, les extraña, pero tratamos de explicar lo que está ocurriendo y que estas angulas son de gran calidad, ya sean blancas o negras».

Este pescatero, que vende las blancas a 250 euros el kilo y a 390 euros las negras, asegura que va la clientela va a tener angulas hasta abril, y rondando estos precios, en función de la oferta y la demanda. Por lo tanto quien pueda darse ese capricho, tiene tiempo incluso para repetir.

En este mismo mercado de La Brecha se podían ver las angulas a 550 euros el kilo. El responsable de una de las pescaderías señalaba que él apostaba por la calidad con las Angulas de Aguinaga. «La clientela nos conoce y sabe que damos gran importancia a la calidad, y eso se paga».

Tortilleando por Bilbao

El pintxo más famoso está en todas las barras de la ciudad pero sólo unos pocos bares se convirtieron hace años en templos de este manjar cotidiano

Huevos, patatas, aceite y sal. Pocos platos parecen más simples al leer sus ingredientes y pocos resultan más complicados de dar con el punto exacto de cocción para el novato. Tiene algo de arte dejarla jugosa pero bien hecha. Y qué me dicen de la estampa que le deja a uno ese momento de lanzarla al aire. Acompañada del café de la mañana o junto a un crianza por la tarde, marida bien con facilidad. Después de las que hacía la madre de cada cual, hay unas pocas que han logrado fama mundial. En Bilbao tenemos algunos referentes que acumulan premios desde antaño. Siempre es buen momento para recordar cinco de ellos en una lista que cualquiera puede ampliar en el apartado de comentarios.

Cafetería Swansea. 

Rodríguez Arias, 70

Cinco o seis tipos de tortilla llenan la barra del Swansea cada mañana. Triunfa allí la paisana (de espinacas), la de bacalao y la rellena de jamón y queso, aunque hacen muchas más variedades. Una cocinera por la mañana y otro por la tarde se encargan de que la encontremos recién hecha a cualquier hora. Muy jugosa, algo suelta y acompañada por tanto pan como queramos (hay unos cestillos para que puedan repetir). ¿El truco? "Hacer muy bien la patata y poner mucho huevo". Cobran 1,70. "Es un buen trozo", destacan.

Nashville. 

Licenciado Poza, 20

Si le gusta la tortilla con cebolla, este es el suyo. Poco hecha y en su punto de sal, muchos caen en la tentación de repetir. Echándole "mucho cariño" como ingrediente básico y presentada sobre una rebanada de pan, es una delicia. Cuesta 1,70 euros y entre semana a la versión con y sin cebolla suman una de jamón y queso que triunfa entre los estudiantes. Que no la presenten a concursos es el único motivo por el que no se ha hecho ya con varios galardones. Cierra domingos y festivos.

Gatz. 

Santa María, 10

Enclavado en pleno Casco Viejo y en mitad de todas las rutas txikiteras, el Gatz abrió sus puertas en Santa María en 1994. Galardonado con varias 'Txapelas' a otros pintxos, preparan por la tarde una gran variedad de tortillas: de patatas, de ajos tiernos con jamón cocido, de anchoa fresca con patata, de setas con jamón, de espinacas con pasas y piñones... etc. Pero déjense de historias. Medio Bilbao conoce el lugar como "el de las tortillas de morcilla". Es su plato de referencia, "el que más sale, con diferencia". Bastante fina y con una 'alegría' riojana en lo alto -que sólo un buen crianza puede aplacar- la presentación quizá no le haga justicia. Y es que la morcilla no es de los ingredientes más agradecidos para la foto. Pero pruébenla -cuesta 1,60- y se verán comandando a la cuadrilla al Gatz. Al de la morcilla. No tiene pérdida.

Izaro. 

Alameda Urquijo, 66

Atesora varios premios sonados desde hace años. Mejor tortilla de Bizkaia 2003, 2005 y 2008. Pero la fama le viene de cuando ganó el campeonato de España en 2009 (dos años más tarde quedó segunda). Con "la patata bien frita y una sola cebolla" como único truco, su gran aportación es lograrla "muy jugosa". No se lían con otras variedades y tampoco esperen el típico taco de tres centímetros que puede verse en algunas barras. Esta es muy fina, poco alta, y la patata está cortada en trozos pequeños. Cuesta 1,80. Todo un capricho para el desayuno. Cierran los domingos.

Recreativos Concha 1. 

General Concha, 1

"Es la tortilla de la abuela, la de toda la vida". Así resume Nieves un clásico que lleva elaborando "desde hace 18 años". La más económica de esta selección -1,50 euros- se encuentra curiosamente en un salón recreativo. Poco hecha y muy jugosa, ha ganado fama en los alrededores. "A los concursos no la presentamos. No nos nos gusta eso".

Cafetería del Ensanche (Kepa Landa). 

Henao, 12

La tortilla del Kepa Landa es un clásico. Tienen una sola variedad -cuesta 1,90 euros- y el lema de presentarla "siempre recién hecha". Los nuevos propietarios de la Cafetería del Ensanche heredaron la receta de sus predecesores, a los que les valió varios premios a lo largo de los años. Sandra, la cocinera, mantiene ahora su secreto. "La tortilla tiene muchos trucos: la variedad de la patada elegida, la forma de pelarla, cómo se fríe y hasta cuántas veces se le da la vuelta". Ellos parecen dispuestos a conservar ese misterio que convierte lo simple en exquisito. Cierran domingos y festivos.

Menos txakoli pero de buena calidad

Afrutado, de color verde pajizo y con una acidez equilibrada

La cosecha de Txakoli de Gipuzkoa en 2013 fue menos de la mitad de la de 2012. La merma registrada se ha debido a que la pasada primavera fue muy lluviosa y fría

La consejera de Desarrollo Económico y Competitividad, Arantza Tapia (d), ha presidido en Getaria el acto de presentación de la temporada de txakoli . EFE/Juan Herrero

La cosecha de Txakoli de Gipuzkoa, adscrita a la denominación Getariako Txakolina, ha sido en 2013 un 55 % inferior a la de 2012, con 1,5 millones de kilos de uva recogidos, de los que se han elaborado del orden de 1 millón de litros de caldo, embotellados en 1.250.000 unidades.

Estos datos han sido difundidos este viernes por el Consejo Regulador de la Denominación de Origen Getariako Txakolina, que agrupa a 29 bodegas de Gipuzkoa que producen este vino con uva autóctona, con motivo de la fiesta de presentación de la nueva temporada.

La consejera de Desarrollo Económico y Competitividad, Arantza Tapia ha asistido, junto a un viceconsejero y un director de su departamento, al acto de presentación del nuevo txakoli, celebrado en el frontón Getaria, a donde también ha acudido el diputado foral de Innovación, Desarrollo Rural y Turismo, Jon Peli Uriguen, entre otros.

Según ha precisado a EFE la gerente de la D.O., Ruth Mozo, las cifras de producción de 2013 representan tan sólo el 45 % de las del año anterior, en que se recogieron unos 3,2 millones de kilos de uva, con los que se elaboraron en torno a 2,2 millones de litros de txakoli, equivalentes a unas 2.900.000 botellas.

Afrutado, de color verde pajizo y con una acidez equilibrada

La importante merma registrada en la última cosecha se ha debido a que la pasada primavera fue muy lluviosa y fría, lo que "provocó un cuajo irregular de la flor", ha lamentado Mozo.

Ha afirmado sin embargo que las altas temperaturas y escasez de lluvia del verano y el principio del otoño, cuando tiene lugar la vendimia, han propiciado que la uva de los viñedos inscritos en la D.O. Getariako Txakolina haya sido "de buena calidad y de un grado un poco superior" al producido con la cosecha de 2012.

Mozo ha descrito el nuevo txakoli como "muy afrutado, de color verde pajizo y con una acidez equilibrada y grado medio del 11,5".

La gran mayoría del Txakoli de Getaria se elabora en blanco, aunque también existe un 3 % de producción de rosado y tinto, todo ello producido con uva autóctona por 29 bodegas del territorio de Gipuzkoa, 12 de ellas ubicadas en el término municipal de Getaria, 7 en Zarautz, 2 en Aia, y el resto en las localidades de Alkiza, Arrasate, Deba, Hondarribia, Mutriku, Olaberria, Oñati y Orio.

"Bilbo lehen aldiz bonbardatu zuten egunean ikusi nituen gizonak negarrez estreinakoz"

Miguel Jimeno de Lahidalga margolariaren alaba; aita errepublikanoa izatearen ondorioz erbestean bizi izana; gerrak eragindako mina hitzen ukenduarekin igurtzi duen kontalari apala. Memoria ariketa bizidun bat.

"Gure aita intelektual bat zen. Errepublikaren aldekoa, humanista hutsa, antiklerikala. Beti ikusi nuen liburu asko etxean. George Sand, Verne, Txekhov, Dickens, Dumas... Horiek irakurriz piztu zitzaidan irakurzaletasuna, eta irakurzaletasunetik abiatuta hasi nintzen idazten. Gabezia askorekin. Oso gutxi joana bainaiz eskolara, gerra tarteko, eta, nire mugen jakitun, bakarka hasi nintzen idazten, ezkutuka". Aita, literatura eta gerra beti eskutik helduta Otilia Jimeno Mateoren (Gasteiz, 1924) bizitzan eta hitzetan.

1978an argitaratu zuen lehen poesia liburua: Voces, rumbos y destinos. Bost nobela ere idatzita dauzka, baina argitara eman gabe. "Orain ez dut idazten". Idatzitakoak ordenagailuan transkribatzea du lehentasun.

Eman duen azken liburua: Cuentos y relatos (Arabera, 2012). Bere idazlanik mardulena ere emana dauka liburuan: aitari, Miguel Jimeno de Lahidalgari (1895-1977) buruzkoa da Ochenta años de un siglo tetralogia. Eta biografia hori 36ko gerrak markatua da.

Otilia, Gasteizen jaio zinen, eta Gasteizen bizi zara aspaldi. Gasteizko kale batek zuen aitaren izena dauka, baina haren —eta zeure— bizitza hainbeste markatu zuen 36ko gerrak Zarautzen [Gipuzkoa] harrapatu zintuzten.

Bai. Aita oso marrazkilari ona zen. Gasteizen bertan hasi zen nabarmentzen altzarigintzan, diseinatzaile gisa. Zarautzen bazen oso goi mailako altzariak egiten zituen fabrika bat, Arruti Hermanos izenekoa, eta handik deitu zioten, haientzat marrazkilari lana egin zezan. Hala joan ginen denok Zarautzera bizitzera, 1926an, gurasoak eta lau senideak.

Espainiako II. Errepublika ailegatzeko zegoen.

Bai. 8 urte nituen errepublika aldarrikatu zutenean. Aste Santua zen, eta errepublikazaleek festa egin nahi izan zuten dantzaldi eta guzti, baina hain ziren erlijiozaleak gehienak Zarautzen, errespetu falta iruditu batzuei eta istiluak hasi ziren. Gure aita herriko plazako kioskora igo zen. Denek ezagutzen zuten herrian, eta denei hitz egin zien aitak, istiluak utzi eta lasai erretiratzeko eskatuz. Kasu egin zioten.

Hurrengo egunean, gure etxera etorri ziren gazte errepublikazaleak aitari esatera errepublikako Zarauzko lehen alkate aukeratu zutela. Aitak egun gutxi batzuk geroago egin zion uko horri. Zinegotzi kargua bete zuen gero udalbatzan.

Aldaketarik nabaritu al zen herrian errepublikarekin?

Gogoan dut buzoa jantzitako bi langile gazte sartu zirela behin eskolara, eta arbel ondoko gurutzea kentzera zetozela esan zutela, errepublikak debekatu egin zuelako ikastetxeetan halakoak erakustea. Egun hartan ikasi genuen errepublikanoen alabek zer esan nahi zuen «gaizto» hitzak, titulu horixe eman zigutelako eskolan. Denetarik entzun genuen; denen jakinekoa zen, izan ere, gure aita errepublikaren aldekoa zela eta ez zela mezetara joaten.

Zuen aitak goi mailako jendearentzat lan egiten zuen. Ideia aurrerakoiak izateak ez al zion kalterik ekarri jauntxoak nagusi ziren Zarautz integrista hartan?

Errepublikak ekarri behar omen zituen kalte guztien errudun jo gintuzten, baina, hasierako egonezinaren ondoren, bere onera etorri zen egoera, eta betiko moduan moldatu ginen klase guztietako jendearekin. Aitari askotan esaten zioten behargin jendearekin ez nahasteko, baina hark bereari eutsi zion. Gasteiztar gazte mordoari lana bilatu zion Zarautzen, eta batzuekin zein besteekin zeukan harremana. Herriko lagun batek esan zion behin gure aitari hilean behin behintzat joateko mezetara, eta behin joanda zarata egiteko, denek ikus zezaten, horrek ondu egingo zuelako herriko nagusien begietara.

Aholkatutakoa egin al zuen aitak?

Ez! Erantzun zuen ez zeukala zentzurik pertsonei ziria sartzen saiatzeak jainkoari ez bazion ziririk sartuko, eta mezetara joan gabe segitu zuen. Moral oso estua zen nagusi herrian. Gure ama izan zen lehenetakoa garçon erara ilea mozten, esaterako, bizi ginen etxeko laugarren solairuko Tomasarekin batera, eta ile orrazkera horrekin ere izan zen sesioa.

Nola gogoratzen duzu herriko giroa?

Karlistekin ez ginen nahasten. Nik zarauztar gehienak abertzale gisa ditut gogoan. Eta errepublikanoen artean, herriko intelektualak eta kanpotik etorritako beharginak asko.

Gure etxera, berriz, jende asko sartzen zen. Izan goi mailako jendea izan herritar xume, denek entzuna zuten inoiz gure aitaren diskotekako musika. Urrutitik ekarrarazten zituen diskoak; ehunka batu zituen. Egun museoko piezak lirateke. Liburutegia ere, Verne, Salgari, Hugo, Zola eta beste hamaikaren lanekin osatuta zeukan. Eta arte liburuekin. Haiek denak frankistek herria hartu zutenean galdu ziren, etxea eta etxe barruko guztia —aitaren artelanak barne— kendu baitziguten.

Inoiz berreskuratu al zenituzten pieza haiek?

Oso gauza gutxi berreskuratu ahal izan genuen. Mahairen bat, artelanen bat eta kito. Etxean bazen gure aitak eginiko taila txiki bat, polikromatua: Estibalizko Amarena. Goi mailako artelantzat zeukaten ikusia zuten guztiek. Lapurtu egin ziguten. Erreketeak Zarautzera sartu zirenean, Mixerikordiako mojen buru egiten zuenak —Mixerikordiara eraman zituzten gure etxean errekisatutako gauzak— erreketeen buruari oparitu zion. Betirako galdu genuen taila hura.

Ez zioten barkatu errepublikazale izatea.

Errepublika garaian udalbatzako kide izana zen, eta uztailaren 18ko altxamendua gertatu zenean haren alde antolatu zen, beste askorekin batera. Gure aitak 41 urte zituen, eta itzala herriko errepublikanoen artean. Denborak aurrera egin ahala, eta matxinoak herrira hurbiltzen ari zirela ikustean, ama eta senideok Bilbo aldera bidali gintuen, Molaren soldaduak izugarriak eginez zebiltzala entzuten baitzen. Irailaren 20an irten zen aita Zarauztik, trenez, matxinoak herrira sartu ziren egun berean. Ehunka lagunek alde egin zuten trenez.

Bilbon azkar elkartu al zineten?

Bai. Irailaren 25erako batera ginen denok. Egun hartan, Bilbo lehendabiziko aldiz bonbardatu zuten matxinoek, baita gure babes etxea jo ere. Gurekin zeuden Francisco Escudero musikariaren gurasoak eta anaia txikiak. Haiek ere Zarauztik ihes eginak ziren, eta guztiok egin genion izkin heriotzari etxea hormigoi armatuzkoa zelako eta gure aitak denoi bizitza salbatu zigulako, bonbak jaurti berri zizkiguten hegazkinak bueltan zetozela ikustean. Egun hartan ikusi nituen gizonak negarrez estreinakoz bizitzan.

Nolako bizipenak izan zenituzten Bilbon?

Gogorrak. Bonbardaketak eguneroko ogi bihurtu ziren. Goseak bizi gintuen denok. Gure amak 30 kilo galdu zituen. Ahizpari hilekoa moztu zitzaion elikadura kaskarragatik; gure anaia txikiak jateko gogoa ere galdu egin zuen. Aita lubakiak egiten aritu zen. Eta Eusko Jaurlaritzarentzat lanean, Zarautzen lagun zituen Nikolas Mujika eta Flores Kaperotxipi margolariekin batera, artelanak ebakuatzeko prestatzen.

Atzean utzi zenituztenen berri izaten al zenuten?

Bai. Ihes egindako jendearekin egoteko aukera izaten genuen, eta hala jakin zuten gurasoek Zarautzen gertatutako izugarrikerien berri, kalean guztien barregarri pasieran ibilitako emakumeen, fusilatu zituzten lagunen albisteak.

Bilbotik noiz alde egin zenuten?

Artxandako tiroak Bilbotik entzuten hasi zirenean. Barakaldon zamaontzi batean sartu gintuen aitak, eta Santanderrera heldu ginen. Aita geroago azaldu zen. Santandertik Frantziara joan ginen ama, ahizpa, anaia txikia eta ni, Marion Moller ontzian. Parisen familia zeukaten gurasoek, eta haiengana bildu ginen. Aita eta anaia Honorio lehorrean utzita alde egin genuen itsasoz, aitaren marrazkien eta margolanen karpeta besapean genuela. Anaiari ez zioten utzi ontzira gurekin igotzen, gerrara bidaltzeko adinean zegoela iritzita. Haur ikusten zuen semea frontera joatetik libratzea, gure aitak beste obsesiorik ez zuen izan ordutik aurrera.

Lortu zuen helburua; Parisen agertu ziren halako batean.

Bai. Izugarriak izan ziren denon ibilerak. Aurrena, Honorio bidali zuen itsasoz. Geroago, aita agertu zen, Santander-Gijon-Bordele-Paris ibilbidea eginda. Guk behintzat atzera elkartzea lortu genuen. Beste familia asko betirako hautsita geratu ziren, elkarren berri gehiago jakin ezinda.

Eta Parisen, berriz hastera.

Bai. Ama etxe garbitzen eta ume zaintzen hasi zen sos batzuk lortzearren. Aitak bere margo eta marrazkien karpeta erakutsi zuen batean eta bestean, eta lana lortzeko bide bihurtu zitzaion. Honorio anaia ere margolari ona zetorren. Eta aitari Eusko Jaurlaritzaren Eresoinkaren ikuskizunetarako atrezzoak-eta diseinatzea eskaini zioten. Tellaetxe eta Uzelai zituen nagusi han. Paristik Capbretonera aldatu ginen bizitzera, Jaurlaritzarentzat lanean hasi baitzen aita, ilustratzaile gisa. Capbretonetik gertu, gerratik ihes egindako euskal errefuxiatu askoren zaintzarako guneak zeuden.

Albisteak jasotzeko abagune polita.

Bai. Batzuen eta besteen berri jasotzeko parada izan genuen han. Begira [argazki album bat irekiz], hau Zarauzko tren geltokia da. Gure anaia Honorio ageri da bertan, eta gure aitak esaten zuen hemen ageri diren gainerako gizon denak [zazpi] fusilatu egin zituztela. Jose Alonso Muñoz, Errenteriako Tomasaren senarra; Heliodoro Ramiro Blazquez, garrotez hila; Donato laguna, urkatua… Horiez gain, badakit Sebastian Txintxurreta ere fusilatu zutela, eta txofer bat. Ez dakit argazkian nor den nor, baina hil egin zituztela bai.

Eta, halako batean, naziak agertu ziren zuen egunerokoan.

Bai. Pasioan hartu zuten Frantzia. Capbretonera kantuan heldu ziren, poltsikoak diruz beteta. Mutil gazteak Espainiara bidaliko ote zituzten zabaltzen hasi zen errefuxiatuen artean, eta gurasoak Honoriorekin kezkatuta zeuden. Hegazkin mekanika eskola batean ikasten hasia zen, eta aitak Espainiaren Baionako enbaxadara jo zuen, Honorioren artelanak, diseinuak eta ikasketa agiriak besapean. Semea hona lasai bidaltzeko esan zioten, halako talentua zeukaten gazteak behar zituela Francok Espainia altxatzeko; boluntario aurkezten bazen soldadutzarako, frontean ibilia ez zenez, ez zitzaiola ezer txarrik gertatuko. Halaxe bueltatu ginen hona Honorio, Ana Mari ahizpa eta ni. Egurrezko kutxa eskuan zuela Honorio, bere artelan eta asmakizunez betea.

Balio izan al zion kutxa hark ezertarako?

Frankisten mespretxua jasotzeko. Santiagoko muga zeharkatu orduko, atxilotu egin zuten. Arrazoi ofiziala: 20 urte betetzean aurkeztu behar zuela bere burua soldadutzarako, eta hilabeteak zirela adin horretara heldua zela. Han hasi ziren Honorioren kontzentrazio eremu, kartzela eta langile batailoietako ibilerak, kutxa astun hura eskuan. Bartzelonako osaba-izeben etxera bidali zuen halako batean.

Eta Honorio bera noiz bueltatu zen?

1942ko Aste Santuan. 1940ko udan gaitzik eta zauririk gabe atxilotutako mutil gaztea zorriz, orbanez eta gaitzez jana etorri zen ate-joka, erabat puztuta, hamaika jipoi eta zauri bizkar gainean. Langraiz Okara [Araba] eraman zuten lehenik, eta handik Espainiara: Miranda de Ebrora —han egin zioten lehen zauria, kokospean, baionetarekin—, Mirandatik Algecirasko zigor batailoira, Algecirastik Kordobara. Kordobatik etorri zen hona. Ez zen inoiz bere onera bueltatu, eta 1945eko uztailaren 23an hil zen hemen, Campilloko sanatorioan, tuberkulosiak jota. Gure aitari hil arte damutu zitzaion semea hona bueltan bidali izana.

Nola moldatu zineten bizimodu berrira?

Gaizki. Mende bat atzera egin genuela ematen zuen. Gu Edith Piafekin Parisen eta Capbretonen ohituta, eta hemen dena Maria de la O, errazionamendua eta santukeria.

Noiz itzuli zen aita Gasteizera?

Anaia preso eraman eta urtebetera. Erbestetik bueltan, gorriak ikusi zituen lana lortzeko. Fitxatuta zegoen. Pixkanaka bidea egin zuen berriz, amaren laguntzarekin. Oso ona zelako altzari diseinuan. Marrazkigintzan eta margotzen ere segitu zuen, eta ospea lortzen hasi zen. Tertulietan-eta parte hartzeko eskatzen hasi zitzaizkion gure aitari, baina semea hil zitzaion bezala hilda eta beti eskuindarrez inguratuta… halako batean harekin guztiarekin moztu zuen. Horren ondorioz, ez ikusiarena egiten hasi zitzaizkion denak. Gaur arte. Aitaren politika ez zen frankistena. Radio Paris entzuten zen gure etxean gerora ere, eta Martxoaren 3ko gertakarietan ere kalean ibili zen. Batzuk harritu egiten dira guk gogoratu nahi izateagatik. Ni haien harridurak harritzen nau.

2014 

URTE BERRI ON DENOI

BILBO

Sagardotegia, txotxik gabe

Duela berrehun urteko sagardotegi zahar bat irudikatzen ari dira Donostian, egunotan. Hiriak sagardogintzan izan zuen garrantzia aldarrikatu nahi dute; gaur eguerdira arte egongo da zabalik.

ILARGI AGIRRE DONOSTIA

Sagardo dastatze gidatua eta bola erakustaldia egongo dira gaur, Donostiako Bretxan jarri duten sagardotegi zaharrean. / ANDONI CANELLADA / ARGAZKI PRESS

Edandako basoak upeletan apuntatzen dituzte, iraganean bezala. / A. C./ ARP

San Tomas egunean, sagardotegietatik sagardoa jaisten zen hiriburura saltzeko, eta aurretik dastatze moduko bat egiten zen,apurua deitzen zena. Garai bateko ohitura zahar horiek berreskuratu nahi izan ditugu». Arantxa Eguzkiza Gipuzkoako Sagardogileen Elkarteko lehendakariak halaxe azaldu du egunotan Donostiako Bretxan jarri duten sagardotegia. XIX. mendera egin dute jauzi, eta garai hartako sagardotegi bat ezagutzeko aukera izan dute han bildu direnek, Sagardo Apurua egitasmoaren barnean. Donostiak sagardo munduan zuen garrantzia aldarrikatu nahi izan dute hala, garai batean sagardotegi asko baitzeuden hirian. Bide batez, 2014ko sagardo garaia ere ireki dute. Gaur eguerdira arte egongo da zabalik sagardotegia. 

Aldea badago gaur egungo eta duela bi mendeko sagardotegi baten artean. Barrura sartzen den edonor ohartzen da. Ez dago, adibidez, txotxik. «Txotxak 55 urte dauzka. Lehenago basoan saltzen zen sagardoa». Hala, upel zahar batzuen ondoan, bi emakume ari dira edan nahi dutenei basoan sagardoa ateratzen. Horman dagoen bideoak duela bi mende sagardoa nola egiten zen erakusten du, eta argazki zaharrak eta azalpenak ere badaude. 1828an Donostian egunean pertsonako hiru litro sagardo edaten zirela jartzen du batean.

Baserritar jantzita daude guztiak. Mahaian eserita karta jokoan ari den gizon kuadrilla bat ere bai. Sagardozaleak dira, jendea erakartzeko egonean. «Musean eta bertsotan dabiltza. Bazkaria dago jokoan», dio Julen Garmendiak, partidari begira. «Hemengo hau sagardotegi batekoa da, eta horkoa, beste batekoa. Ni ez naiz sagardozalea, baina bazkaltzera banoa. Ez dakit nora, egia esan».

Batetik bestera jendea dabil sagardoa edan eta ikusmiran. Euro batean bi baso sagardo eskaintzen dituzte. Trikitilarien musikak giroa alaitzen du kanpoan, eta japoniar batzuk argazkiak egiteko geratu dira, erabat txundituta. Madrildik etorri da Donostiara egun batzuk pasatzera Raquel Lechuga. «Goizean San Telmo museoan egon gara, eta orain honekin egin dugu topo», dio sagardo basoa eskuan duela. «Ederra dago», tragoa edanez. Astigarragara (Gipuzkoa) joateko informazioa bilatzen ere aritu direla dio, baina ez dakiela denborarik izango ote duten. 

Duela berrehun urteko sagardotegiek bolatokia eta toka ere izaten zituzten alboan, eta Donostiakoan ere jarri dute. Eguzkizak azaldu du apustuak egiten zituztela, askotan, bolatokian, eta galtzen zuenak erronda ordaintzeko ohitura zuela. Jende asko behintzat bildu du Bolazale Federazioak kalean jarritako bolatoki ibiltariak. Mutiko bat dabil izugarrizko kontzentrazio aurpegiarekin bola hartu eta egurrezko pirletara botatzen. Ingurukoek animatu egiten dute. Hantxe daude Xabier Oliden eta Juan Mari Zurutuza ere. «Goizetik gabiltza hemen, eta ez dakit hitz egiteko moduan gauden. Dagoeneko zazpi-zortzi edalontzi edan ditugu», dio Zurutuzak. Sagardotegia jartzea oso ideia ona iruditzen zaiela gaineratu dute. «Boloetara jolastu nahi genuen, baina ez digute utzi», dio Olidenek, txantxetan.

Bola erakustaldia

Bolazale Federazioko kide Jose Mari Etxebestek azaldu du kirol hau berreskuratzeko helburuarekin lan egiten dutela, urteen poderioz galtzen joan baita. Gazteei erakutsi, eta eskola kirol gisa sartzeko asmoa dute. «Jendea oso gustura ari da probatzen. Indarra baino, teknika da garrantzitsuagoa». 

Bola erakustaldia egongo da gaur, 12:30etik aurrera. Horrez gain, sagardo dastatze gidatua egingo dute, 11:00etan. Jan-edanerako aukera ez da faltako goizean. Sagardoarekin batera, pintxoak jarriko dituzte salgai, eta Ostalaritzako Elkartearekin bakailao pintxoen lehiaketa antolatu dute. Parte Zaharreko hamar tabernak parte hartu dute, eta gaur erabakiko dute irabazlea, jendearen puntuaziorekin.

BERNARDO ATXAGA. 

«Oihartzunei heldu diet»

Arriskua hartu duela badaki Bernardo Atxagak. Nahasi egin ditu biografia, eleberria eta kronika eta liburu hibrido bat sortu du. Ez du horrek kezkatzen, ordea. Dioenez, bere egia bildu du 'Nevadako Egunak' lanean.

IÑIGO ASTIZ GASTEIZ

RAUL BOGAJO / ARGAZKI PRESS

RAUL BOGAJO / ARGAZKI PRESS

Bueltan etorri zaio idatzi eta bizitakoa Joseba Irazuri (Asteasu, 1951). Bernardo Atxagari. Basamortura joan, eta bere buruarekin egin du topo. Isiltasunean, aurrez esandako guztien oihartzuna jaso du. Hizketan hasi zaizkio barruko fantasmak, eta horregatik agertu zaio Obaba Nevadako desertuan. Urtebete eman zuen Renon (AEB), eta han jasotako inpresioak bildu ditu orain Nevadako egunak liburuan. Erabat eleberri ez den eleberri bat da emaitza, hibrido bat: erdi biografia, erdi kronika, erdi eleberri. Ez du etiketatzeak askorik kezkatzen. Jauzi egiten du berak ere definizio batetik bestera: orain biografia, orain eleberri, orain kronika. Liburuan bera dagoela da garrantzitsuena. Hori dio. Bere buruarentzat aritu dela, eta gero eta gehiago aritzen dela bere buruarentzat. «Neureago da liburu hau Obabakoak baino, edo Gizona bere bakardadean baino. Badauka poema liburuen egia hori».

Zure aurreko lanean Obaba utzita beste bide bat hartu zenuen, orain bueltatu egin zara mundu hartara.

Zazpi etxe Frantzian urrundu egiten zen Obabako mundutik, baina ez bere egitura sakonean. Pertsonaiek erabaki zuten aldea. Batean nekazari munduko pertsonaiak ageri ziren, eta bestean militarrak, baina egitura sakona berdina zen. Obaba da leku isolatu bat, trenbidea da irtenbide bakarra. Eta Yangambin irtenbide bakarra da ibaia. Biak dira irteera bakarreko mundu itxiak. Azpian dagoen aritmetika hori berdina da; aldatzen dira pertsonaiak. Nevadako egunak-en kasuan, egiturak badu antza Obabakoak lanarekin, baina hemen dagoen jarduna sakonagoa da. Gaiak sakonagoak dira. Alde biografikoa dute liburu guztiek, baina hemen nabarmenagoa da. Hemen aldatzen dena ez da hainbeste egitura, ez aritmetika; kasu honetan aldatzen da nik egindako gaiei buruzko gogoeta poetikoa.

Obabakoak-eko pertsonaia batzuk errepikatzen dira. Obaba ageri da berriz, baina bestelako Obaba bat da.

Kasu bat aipatuko dizut. Liburu honetan berriro heldu diot Obabakoak-en azaltzen zen gai eta pertsonaia bati. Berriz agertzen da bere burua hiltzen duen Francisco Javier izeneko ume autista.Obabakoak-en hari buruz idatzi nuenean draman zentratu nuen gogoeta. Drama zen gaia. Leku haietan halako ume batek bukaera txarra du. Kasu honetan istorio bera hartzen dut, baina gaia ez da drama, baizik eta narratzailearen indiferentzia heriotza horrekiko. Liburuaren amaiera aldera Yeatsen Man and the echo poemaren aipamena dator (Gizona eta oihartzuna). Oihartzunak bueltan ekartzen dizu egindakoa. Eta liburu honetan gai guztiek oihartzunak ekarri dizkidate. Zu bizi izan zara eta oihartzunak ekartzen dizkizu gai zaharrak. Eta jasotzen dituzunean beste bat zara, eta beste tratamendu bat duzu, eta orduan konturatzen zara han gai nagusia ez zela umearen heriotza, baizik eta bestearen erabateko indiferentzia. Gai horiek hor gelditzen dira. Nik hemen oihartzunei heldu diet, bizi izandakoaren oihartzunari gehi Nevadari.

Liburu hasiera aldera laburbildu duzu zure asmoa. «Thriller-ek traszendenteak ematen zuten garaia joan da. Benetako gaia beste bat da orain (...): gupidaren eta justiziaren artean, zer harreman behar da?».

Hala da bai. Eta justizia eta gupida lotuta dago munstroarekin. Nik munstroa deitzen diot batez ere heriotzaren ardurarik gabe jokatzen duenari. Ez bakarrik horri, baina batez ere horri. Nik liburu honetan atera ditut soldaduak, eta gerra, eta Paulino Uzkudun... Munstroak daude, eta horien aurrean dago justiziaren eta gupidaren arteko kinka, hori da hari bat eta hor oreka bat egon daiteke, baina ez dago soluziorik. Hori da azpiko gai handi bat. Ankerkeria dago. Munstroa eta gaiztakeria.

Zure alabak eskolan pistola hitzak faltan zituen bokalak betetzen jarri zituztela kontatzen duzu.

Munstroak agian gure munduan betidanik daude, eta agian dira heriotzaren ardurarik gabe jokatzen dutenak. Heriotzaren ardurarik gabe jokatzen denetan beti dago munstrokeria bat, eta hori gure bizimodu, balio, nortasun eta zeremonia guztien barruan dago. Igual erdarazko bertsioan gehiago landuko dut gogoeta hori, baina iruditzen zait biolentoa eta pederasta direla gure munduko bi prometeoak. Mary Shelleyk bere liburuan Frankenstein deitzen zuen prometeo berria, eta esaten zuen garai berrietako izaki berria zela. Nire hipotesia hori da. Garai berrietako izaki berrietariko bat dela biolentoa, eta bestea dela pederasta. Nevadan ikusi nuen eskolan nola egiten zuten pistola, tankeak, gerra eta armadaren gorespena.

Gupida eta justizia. Euskal Herrian bizi da bi gai horien inguruko eztabaida, baina euskal gatazkaren arrastorik ez dago zure liburuan.

Batetik, asko idatzi dut horri buruz, eta bestetik, denok nahi dugu irakurle bat irakurritakoa hausnarrean ibiliko duena. Gupidaren eta justiziaren gaia gaur egun Euskal Herrian da funtsezkoa, eta umeek denek nahi dute preso daudenak kartzelatik ateratzea. Gupidak eta erlijio guztietan dagoen dekalogoak hori agintzen du. Baina gero dago Estatua esaten duena hori egin behar dela, baina egin behar dela protokolo batekin, zeremonia batekin, hierarkizazio batekin... Hori ere liburuko gaia da, eta nik uste dut Euskal Herriaz pentsatu nahi duenak aurki ditzakeela gogoetak horretarako liburu honetan ere.

Reader's Digest irakurtzen ageri den zure amaren erretratuan bada Euskal Herriari buruzko gogoeta bat.

Leku pobreetan bizi izan direnak hiltzen dira, eta ez dakite zer daramaten latente, zer izango liratekeen. Eta egiten dut Marcel Schwobi buruzko erreferentzia bat aipatzean umeen gurutzada. Nik dakidala inork ez du behin ere planteatu hori. Agian inork ere ez du ikusi, idazleak ez direlako izan mendikoak ni bezala, baizik eta hirikoak. Umeen gurutzada hori da: milaka eta milaka eta milaka ume, iruditzen zait ikusi egiten ditudala beren baserrietatik ateratzen eta joaten Deriora eta Donostiako seminariora eta Saturrarango komentura... Tragedia bat iruditzen zait. Jose Maria Satrustegiri buruzko testu bat ere bazetorren liburuan, baina azkenean kendu egin dut. Gizon hark bazuen ahalmen poetiko bat, eta harekin hitz egin eta pentsatzen nuen beste gizarte batean, ez balitz jaio herri txiki batean, eta bere etxean ondasuna izan bazen, zer izango ote zen. Eta hori daukat nik nire gizartearen tragediarik handienen artean. Aipatzen da borroka eta kartzela, eta gure gurasoek ere pasa zuten gerra, baina tragedia hori ere bada tragedia. Isilagoa. Eta izugarrizko eragina izan du gure kulturan. Gure amak Reader's Digest irakurtzen zuen. Horraino ailegatu zen, ez zuen izan aukerarik.

Desertuko ezerezean, zure mamuekin bakarrik zaude liburuan.

Klasikoek ere hori diote. Perez Galdosek hori esaten zuen Gaztelari buruz; halako leku hutsak tormentua direla buruarentzat. Leku hutsetan ez daukazu entretenimendurik, ez euskarririk, ze azken batean gure burua beti doa entretenituz, eta entretenimendua da bizitzaren aparra. Hor zaude, eta hor bizi behar da, eta pentsamendu txarra datorkizunean irratia jarri behar da, musika entzun behar da... Horiek uxatzen dituzte ikarak eta denak, baina idazterakoan zuk jaso egin behar duzu pilota hori, eta egia da desertuak bidaltzen dituenak gehienak direla mamuak. Aparra kendu, eta zeure buruan dagoena agertzen da. Esate baterako elektrokutatuko zaldiaren pasartea gure etxeko bizitzan oso pasarte gogorra izan zen. Obabakoak-en ez nion horri aurre egin, ez nintzen gai, eta orain Nevadan, desertuarekin horri buruz idatzi dut. Daniel Sada idazle mexikarra etorri zait gogora. Berak desertuaz idazten zuen. Hala esan zidan [hizkera mexikarra imitatzen du]: «al lado del desierto todo son decorados» (desertuaren aldean, dena da dekoratua). Dekoratuan bizi gara, eta dekoratua kentzen denean hori gertatzen da.

Memoria liburu bat ere bada zurea, euskaldun batena, eta Nevadan. Nabarmena da Robert Laxalt idazlearen erreferentzia.

Montaignek esaten zuen liburu orok duela egilearen bizitzaren errepresentazio kutsu bat. Baina liburu honetan atmosfera biografikoarena ez da hor bukatzen. Nire esperientziatik abiatuta idatzi dut. Zuk zure kontzientzian badakizu non dauden puntu fuerteak. Baina ez da hori bakarrik. Liburuan aipatzen ditudan liburu denak dira memoria liburuak. Aipatzen da Laxalt, aipatzen da ere Lawrence Arabiakoa, Uzkudun, Arthur Miller... Hor dago distantzia kontu bat. Liburua autobiografia bat dela esaten denez, erabiltzen ditudan forma guztiak dira forma memorialistikoak: gutunak, egunerokoak, oroitzapenak... Eta horiek erabiltzen ditut agerian, eta ez normalean egiten den bezala, ezkutuan. Noski, beti ez dago distantzia bera esperientziatik errepresentaziora.

Ez da prestigio literario handiko genero bat memoria liburuena.

Jendeak abusatu egiten du. Egin dezakezu eguneroko bat, baina ezin diozu zeure buruari barkatu forma ez lantzea. Ezin diot dietario arrunta onartu neure buruari. Forma memorialistikoak gehi formarekiko konpromiso fuerteak eman ditzake liburu onak.

Zazpi Etxe Frantzian liburuak hemen izan duen harrera hotz egin zaizun inpresioa dut.

Nik uste dut hemen begiratzen dela prismatikoak alderantziz jarrita. Eta esaten dut bake-bakean eta mikaztasunik gabe. Ez da batere logikoa liburu horrek Euskal Herrian izan duen harrera, eta kanpoan izan duena. AEBetan atera zuten urteko libururik onenen artean, eta kanpotar bakarra zen. Ez zait gustatzen hori gertatzea, baina onartzen dut. Guk, herri txikitako idazleok, nik, [Koldo] Izagirrek eta bestek, beti egin dugu lan gure liburuetan, eta baita euskalgintzan ere. Eman ditugu hitzaldiak, atera ditugu aldizkariak, itzuli ditugu mila orrialde mila organizaziorenak, eta hori ordaindu egiten da. Gezurra badirudi ere, gure kalterako da hori. Oso aritmetika gaiztoa da. Zuk ematen dituzu 25 hitzaldi dohainik, eta jendeak pentsatzen du merkekoa zarela. Irabazi duzu ez dakit zer sari eta hurrengo egunean zaude hitzaldia ematen dohainik, eta nire esperientzia da hori kalterako dela. Gertatu dena ez da logikoa. Ez nago kexuka, ez nago minduta. Ez zait gustatzen, baina onartzen dut.

Harrerarena atera dizut, ze jakin nahi dut idaztean zure idazle izenaren zama sumatzen ote duzun.

Bai, noski. Baina liburu honekin azalduko dizut zer gertatu den. Liburu batzuek, poema liburu batzuek, esaterako, halako ziurtasun bat ematen diote egileari. Poema liburu bat idazten duzunean zuk badakizu aldez aurretik ez dela izango banpiroen istorio bat bezain saldua. Badakizu agian jende askok begiratu ere ez duela egingo soilik poesia delako, baina zuk pentsatzen duzu hori dela zure liburua, eta hor zaudela zu. Eta nik liburu honekin inpresio hori daukat. Neureago da liburu hauObabakoak baino, edo Gizona bere bakardadean baino. Badauka poema liburuen egia hori.

Orain sei urte izan zinen Renon eta orain kaleratu duzu liburua. Sufritu duzu idazterakoan?

Ez. Liburuarekin egon naiz, eta lagun izan dut, eta koaderno bat eramaten den bezala eraman dut. Idatzitako hainbat gauza kanpoan gelditu dira, eta beste asko daude zain. Badakit seguru hurrengo nobela zein izango den. Hasi nintzen liburu honetarako pieza bat idazten, eta ohartzerako 80 orrialde idatzi nituen. Egin nuen ahalegina sartzeko, baina azkenean ez nuen sartu. Liburua deituko da Argiak Albertoren buruan. Eta eguneroko ogia irabazi beharra daukagulako, ze bestela, gaur bertan horrekin nengoke.

Bizitza daramazu idazle. Beldur zara oraindik liburua kaleratu berritan?

Beti dago hor. Irakurlea dugu lagunik handiena eta irakurlea dugu etsairik handiena aldi berean. Virginia Woolf erotu egiten zen, adibidez, liburu bat ateratzen zuenean. Ezin zuen sufritu. Joan egiten zen Ingalaterratik. Patetikoa zen bere kasua, halako beldurra zion liburuen argitalpenari. Nik uste dut neurria hartu behar zaiola. Halako liburu bat egiten duzunean arriskua hartzen duzu, baina konfiantza ere badaukazu. Zuk proposamen bat egiten duzu, eta norbaitek ongi hartzen badu, poztu egiten zara. Norbaitek ez badu hartzen ongi, ba ez zara pozten, baina hartu behar da normaltasun batean. Ni gero eta gehiago ari naiz sartzen nire buruan, eta ongi dago irakurleen erantzuna, baina nire zentroa nire buruan dago. Zentroa ez diot inori pasatzen, ez diot inori uzten. Gero, noski, poza dut norbaitek zerbait gustatu zaiola esaten badit.

KOMUNIKAZIOA

Abenduaren 21ean argitaratuko du 'Le Journal du Pays Basque'-k azken zenbakia

Hamabi urteko ibilbidea izan du Ipar Euskal Herriko kazetak. Sektoreko krisialdiak eta "boikotak" eragin du, besteak beste, hedabidea ixtera.

Antton Etxeberri egunkariko zuzendariak eman du itxieraren berri, gaurko zenbakian argitaratutako editorialean. Haren arabera, proiektuaz "harro" daude langileak, eta "etorkizuneko erronkei modurik onenean erantzuteko" balioko du gertatutakoak.

Hedabideak inoiz baino irakurle gehiago ditu gaur egun, baina gorakada hori ez da diru sarreren isla. Etxeberriren hitzetan, krisialdi ekonomikoari gehitu behar zaio laguntza publikorik apenas jaso ez izana egunkari "txikia" izateagatik, eta baita Ipar Euskal Herriko politikariek eginiko "boikota" ere.

Sentir la cultura vasca

KIRMEN URIBe PRESENTA EN LA AZOKA DE DURANGO 'JAINKO TXIKI ETA JOSTALARI HURA'

                      El escritor Kirmen Uribe acudió ayer a la Feria de Durango para presentar

                                       su disco-libro y conocer las novedades de otros autores. 

DURANGO

"RECUERDO que solía venir cuando tenía 14 o 15 años y compraba lo que podía", rememora con nostalgia Kirmen Uribe. Eran años en los que la Azoka de Durango no era tan amplia. "Eran toldos lo que llenaba el pabellón de Landako", explica. Desde entonces el escritor no ha faltado un solo año a esta cita anual y ha sido testigo de la evolución de un encuentro que se ha transformado en imprescindible para escritores y músicos euskaldunes.

SUS PREFERENCIAS

Disco-libro

Ayer el autor acudió a presentar Jainko txiki eta jostalari hura (Elkar), una obra que convierte en disco-libro su poesía. Lo hace con la música de Mikel Urdangarin, Rafa Rueda y Bingen Mendizabal, mientras que el artista plástico Mikel Valverde ha creado las ilustraciones. Tras presentar el trabajo en Nueva York, ayer fue el turno de Durango, donde lanzaron la obra en castellano, euskera e inglés. Para el autor es un trabajo importante: "Para mí ha sido muy bonito, y estamos muy satisfechos con el resultado. Creo que esta obra no va a defraudar a nadie".

Pero Kirmen Uribe confiesa que para él esta cita supone mucho más que presentar una obra. "Como escritor es importante venir, porque puedes establecer contacto con otros autores, y además puedes charlar con tus lectores y con gente vinculada a la cultura vasca", matiza. "Es sobre todo un lugar de encuentro para nosotros, una cita en la que incluso pueden surgir ideas para nuevas obras", añade.

Entre entrevista y entrevista para la presentación de Jainko txiki eta jostalari hura, el escritor aprovecha para hacerse con discos y libros de otros autores. Entre sus preferencias este año se encuentra Uxue Alberdi con su libro Euli giro; Koldo Izagirre y Parisen bizi naiz; o Jon Sarasua con Hiztunpolisa. Pero también opta por novedades musicales como 77, de Bide Ertzean; Bidea eta denbora, el último trabajo de Anari; o el último disco de Ruper Ordorika, Azukre Koxkorrak.

Mientras busca novedades, Kirmen Uribe hace balance y reconoce cómo ha ido creciendo la Azoka año a año. "Venía cuando era adolescente con mis amigos y era un subidón, para mí era algo realmente emocionante porque veía de cerca a quienes eran mis referentes", relata. "Durango no es una feria al uso. Por ejemplo, acabo de llegar de una feria en Miami, y allí también había muchos autores, pero aquí hay bastante más participación. Por eso Durango es mucho más que eso", reconoce el autor.

Él la define como "una manera de sentir la cultura vasca". "La Azoka es muy especial. Guardo muchos momentos especiales, como cuando saqué mi primer libro y se agotó aquí la primera edición. Ese año lo recuerdo como uno de los más importantes para mí". A este recuerdo se añade que su último libro, Bilbao-New York-Bilbao (Elkar), fue uno de los más vendidos en ediciones pasadas.

"Creo que no he faltado ni un solo año a esta cita", reconoce. Ahora quiere hacer participe de esa tradición a sus hijos. "Quiero venir con ellos y que aprecien este encuentro como lo hago yo", señala, ya que para el autor, Durango es también un lugar de inspiración para futuros trabajos. "Ahora estoy escribiendo poemas, pero me gusta ir despacio en ello", explica. Y es que para Kirmen Uribe, "la calidad siempre exige tiempo".

                                                        

recomendaciones...

· 'Parisen bizi naiz'. Koldo Izagirre. (Susa). 16 euros.

· 'Bidea eta denbora'. Anari. (Bidehuts). 12 euros.

· ´77´. Bide ertzean. (Elkar Musika). 10 euros.

· 'Euli giro'. Uxue Alberdi. (Susa). 17,50 euros.

· 'Azukre Koxkorrak'. Ruper Ordorika. (Elkar Musika). 15,95 euros.

· 'Hiztunpolisa'. Jon Sarasua. (Pamiela). 23 euros.

· 'Música en el aire'. Karmele Jaio. (Ttartalo) 13 euros.